Bỏ than dầu khí: Tranh cãi nằm ở chỗ: 56 quốc gia thống nhất lộ trình bỏ than, dầu, khí đốt, nhưng Mỹ, Trung Quốc, Nga, Ấn Độ và khối Trung Đông vắng mặt. Tại thời điểm Tháng 5/2026, thỏa thuận Santa Marta thắng ở ý chí, chưa thắng ở luật chơi.
- Ngày 30/4, Hội nghị thượng đỉnh Santa Marta tại Colombia ghi nhận đồng thuận sau gần một tuần thảo luận.
- EU, Na Uy, Anh, Singapore, Bangladesh, Brazil, Canada, Colombia, Philippines và nhiều nước khác tham gia.
- Theo Carbon Brief, nhóm này đại diện một phần ba nền kinh tế toàn cầu; phân nửa là nước sản xuất nhiên liệu hóa thạch.
- Colombia đặt mục tiêu giảm 90% khí thải năng lượng vào năm 2050, cần 10 tỷ USD mỗi năm.
- Hội nghị lần hai dự kiến diễn ra đầu năm 2027 tại đảo Tuvalu thuộc Thái Bình Dương, Ireland đồng chủ trì.
Nội dung chính
56 quốc gia thống nhất lộ trình bỏ than, dầu, khí đốt
Ngày 30/4, tại Hội nghị thượng đỉnh Santa Marta (Colombia), 56 quốc gia đạt đồng thuận về lộ trình rời xa nhiên liệu hóa thạch sau gần một tuần thương lượng. Nhanh. Gắt. Chưa đủ. Bản thỏa thuận buộc từng nước xây dựng kế hoạch giảm dần sản lượng, bàn công cụ tài chính, phối hợp nhà sản xuất – bên tiêu thụ, rồi xử lý lao động khi mỏ than, giàn dầu, nhà máy khí thu hẹp.
Luận điểm nằm ngay trên bàn đàm phán – đây là cuộc tái phân bổ quyền lực năng lượng, chứ không chỉ là hồ sơ khí hậu. Trong thể thao, một giải đấu đổi luật tài chính sẽ làm thay đổi cách CLB mua cầu thủ; ở Santa Marta, luật vốn sẽ quyết định nước nào chạy được khỏi dầu, nước nào mắc kẹt lại.
Không dễ đâu.
Chi tiết sự kiện – đồng thuận có giới hạn
Theo Carbon Brief, nhóm 56 nước nắm một phần ba kinh tế toàn cầu. Con số ấy đủ lớn để tạo sức ép thị trường.
Nhưng chưa đủ khóa nguồn cung, vì Mỹ, Trung Quốc, Nga, Ấn Độ và các quốc gia Trung Đông không dự họp. Arab Saudi từng bị nêu như lực cản tại các vòng COP sau COP28 năm 2023. Tại sao lại có sự chênh lệch này?
Con số 28 nói lên nhiều điều. Nghịch lý nằm ở danh sách tham gia – phân nửa là nước sản xuất nhiên liệu hóa thạch, lại đồng ý trình kế hoạch giảm sản lượng. Có cam kết. Chưa có dây neo. Kế hoạch chưa bị ràng buộc về cấu trúc hay thời hạn hoàn tất, nên Santa Marta giống một lịch thi đấu vừa công bố mà chưa có trọng tài, chưa có án phạt, cũng chưa có bảng xếp hạng.
“Biến động giá cả cùng tính phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu gây hệ lụy dai dẳng lên các nền kinh tế.” — Bà Stientje van Veldhoven, Bộ trưởng Khí hậu Hà Lan
Bà Stientje van Veldhoven, đại diện Hà Lan đồng chủ trì hội nghị, nhấn mạnh chuyển đổi khỏi dầu, than, khí đốt nhằm củng cố an ninh năng lượng và giảm tác động từ cú sốc giá dầu. Câu ấy kéo vấn đề khỏi khẩu hiệu xanh, đưa thẳng về ví tiền quốc gia. Giá dầu bật mạnh, ngân sách nhập khẩu rung; Eo biển Hormuz nghẽn một nhịp, cả chuỗi vận tải nín thở.
Bối cảnh – COP28 mở cửa, Santa Marta thử khóa cửa
Năm 2023, gần 200 quốc gia tại COP28 từng nhất trí chuyển đổi khỏi nhiên liệu hóa thạch. Sang các vòng COP liền sau đó, cam kết không tiến thêm do nhóm dầu mỏ Trung Đông chặn đường. Santa Marta chọn cách khác – mời nhóm đã sẵn ý chí, giảm tiếng ồn, tăng tốc bàn kỹ thuật cho COP30.
Bộ trưởng Môi trường Colombia Irene Vélez Torres cho biết Mỹ, Trung Quốc, Nga, Ấn Độ và các quốc gia Trung Đông không tham dự. Vắng những tay nắm sản lượng, thỏa thuận mất một phần lực kéo..
Nhưng chính khoảng trống ấy lại giúp liên minh thử mô hình nhỏ hơn, giống Nations League trong bóng đá – chưa thay World Cup, nhưng ép các đội phải đá nhiều trận có điểm số.
| Dữ kiện | Con số | Ý nghĩa |
|---|---|---|
| Quốc gia tham gia Santa Marta | 56 | Tạo khối đàm phán riêng trước COP30 |
| Tỷ trọng kinh tế toàn cầu | Một phần ba | Đủ gây áp lực lên vốn và thương mại năng lượng |
| Mục tiêu Colombia | Giảm 90% khí thải năng lượng năm 2050 so với 2015 | Đặt mẫu thử cho điện khí hóa giao thông |
| Vốn Colombia cần | 10 tỷ USD mỗi năm | Chuyển đổi phụ thuộc lãi vay và tài trợ |
| Tiết kiệm ròng dự kiến | 23 tỷ USD mỗi năm từ 2050 | Chi phí lớn trước, lợi ích đến sau |
Tác động & dự đoán – cuộc đua vốn sẽ nóng hơn cuộc đua turbine
Colombia đã công bố dự thảo lộ trình, lập nhóm chuyên gia khoa học tư vấn cho các quốc gia. Mốc 2050, mức giảm 90%, khoản vốn 10 tỷ USD mỗi năm và lợi ích ròng 23 tỷ USD khiến bài toán lộ rõ – nước đi trước cần tiền rẻ, không chỉ pin mặt trời rẻ. Nam bán cầu vay đắt mà vẫn phải chuyển đổi — thua ngay từ vạch xuất phát chứ.
Nhóm công tác do liên minh ủng hộ loại bỏ nhiên liệu hóa thạch lập ra sẽ xử lý bẫy nợ, trợ cấp nhiên liệu và nguồn tài chính hỗ trợ, với Viện khảo sát quốc tế về Phát triển Bền vững (IISD) tham gia. Một nhóm khác bàn thương mại tiêu dùng, nhận hỗ trợ từ OECD. Hai đường chạy. Một đích đến. Nếu vốn không mở, các nước nghèo sẽ bán lời hứa khí hậu để mua thêm thời gian.
Trong năm 2026, áp lực sẽ dồn về COP30 – liên minh Santa Marta phải biến tuyên bố thành lịch nộp kế hoạch, cơ chế đo tiến độ và danh mục tài chính cụ thể. Pháp đã thành nước phát triển đầu tiên công bố lộ trình quốc gia trong tuần trước hội nghị, nên các nền kinh tế giàu khác sẽ khó đứng ngoài mà không trả giá uy tín.
Kết luận
Đầu năm 2027, đảo Tuvalu thuộc Thái Bình Dương sẽ nhận vai chủ nhà hội nghị lần hai, Ireland đồng chủ trì. Khi một đảo thấp trước mực nước biển đứng giữa bàn năng lượng toàn cầu, thông điệp không cần nói dài. Santa Marta mới là tiếng còi khai cuộc; trận thật sẽ thuộc về tiền, thời hạn và sản lượng bị cắt. Ai né luật chơi, người ấy đang kéo cả sân lùi lại.
Kết luận: Đây chưa phải hồi kết. Trong thời gian tới, bỏ than dầu khí sẽ tiếp tục được mổ xẻ khi có thêm dữ liệu mới.
